Vandaag is het Wereld Tai Chi en Qigong Dag. Onder het motto: ‘Eén wereld, één adem’ worden de talloze gezondheidsvoordelen van Tai Chi en Qigong in de kijker gezet. Tai Chi is afgeleid van het Chinese ‘t’ai chi ch’üan,’ wat zoveel betekent als ‘ultieme beste vuist,’ verwijzend naar de martiale oorsprong van deze Oosterse bewegingsleer. Vandaag de dag is Tai Chi eerder een zachte vorm van bewegen die jou volgens steeds meer wetenschappelijk onderzoek een pak gezonder maakt. Maar wat zijn eigenlijk die gezondheidsvoordelen van Tai Chi en Qigong? Wij zetten de belangrijksten op een rijtje.

Bill Douglas, de stichter van de Wereld Tai Chi en Qigong Dag en tevens auteur van het boek The Complete Idiot’s Guide to T’ai Chi & Qigong, verzamelde in 1999 zo’n 200 mensen in Kansas City in de Verenigde Staten om de positieve effecten van Tai Chi en Qigong te vieren. De Amerikaanse nieuwszender CNN pikte de bijeenkomst op en noemde het de ‘grootste Tai Chi happening buiten China.’ Hierdoor kreeg het initiatief al snel navolging in andere steden in de Verenigde Staten en ver daarbuiten.
Sindsdien komen beoefenaars van Tai Chi en Qigong op de laatste zaterdag van april samen in honderden steden van meer dan 80 landen in alle werelddelen. Doel is om de vele gezondheidsvoordelen van deze Oosterse vormen van beweging overal op de planeet in de kijker te zetten en een wereldwijde verbondenheid te bevorderen. Om 10 uur ’s morgens start de dag in Nieuw Zeeland en verplaatst zich over de tijdzones heen naar het westen. Elk uur wordt de Qi (levensenergie) ‘doorgegeven’ naar de volgende tijdzone. Na 24 uur heeft de hele planeet gebaad in een bad van verkwikkende energie.

Vanuit je buik
Tai Chi is een bewegingsleer die meer dan tweeduizend jaar geleden ontstond in China. Aanvankelijk was het een zelfverdedigingsleer, maar inmiddels is de vorm uitgegroeid tot een gracieuze vorm van meditatieve oefeningen die vooral in China door miljoenen mensen worden beoefend. De nadruk ligt op de ademhaling en een serie van bewegingen, die in een trage vloeiende beweging – en met een grote focus – worden uitgevoerd.
Tai Chi is voortgekomen uit de nog oudere bewegingsleer Qigong. Net als bij Tai Chi worden de bewegingen bij Qigong langzaam en op een aandachtige, vloeiende en ontspannen manier uitgevoerd vanuit het centrum in je de buik (de dantian). De ademhaling, de beweging en de aandacht vallen tijdens het beoefenen steeds samen. Toch is Qigong iets meer naar binnen gericht dan Tai Chi. Ook staan de oefeningen meer op zich en vormen ze geen aaneengesloten vorm. Voordeel is dat je Qigong oefeningen in principe leert in een paar minuten.  Tai Chi vraagt meer tijd, aandacht en inspanning, omdat de choreografie complexer is.
Tai Chi en Qigong worden vaak vergeleken met yoga, een andere populaire meditatieve bewegingsleer uit het Oosten, meer specifiek uit India. Onterecht. Het belangrijkste verschil is misschien wel dat de Tai Chi-vorm makkelijker is uit te voeren door mensen die lichamelijk kwetsbaar zijn, zoals ouderen en Parkinson-patiënten. Tai Chi kan zelfs worden beoefend door mensen in een rolstoel. Een ander groot verschil is dat yoga is ontstaan als voorbereiding op het gebed, terwijl Tai Chi werkt op je gronding, je rooting. 
Andere voordelen zijn dat je Tai Chi altijd en overal kunt beoefenen, binnen of buiten, ’s morgens of ’s avonds. Je kunt je aansluiten bij een groep of het zelfstandig beoefenen. Het is ook goedkoop: je hebt alleen jezelf nodig. Maar de allerbelangrijkste reden om Tai Chi uit te voeren is misschien wel vanwege de gezondheidsvoordelen die het oplevert.

Tai Chi kan zelfs worden uitgevoerd door mensen in een rolstoel

Tai Chi is een bewegingsleer die meer dan tweeduizend jaar geleden ontstond in China.

Wetenschappelijk onderzoek
De genezende effecten van Tai Chi en Qigong zijn inmiddels goed gedocumenteerd via allerlei wetenschappelijk onderzoeken in China, de Verengde Staten en andere landen. Zo is van Qigong gekend dat het bevorderlijk is voor het zenuwstelsel, het ademhalingssysteem, het spijsverteringssysteem, het endocrinesysteem en het immuunsysteem. De bewegingen brengen het lichaam en geest in balans en bevorderen het natuurlijk functioneren van het lichaam. Tai Chi is een effectief middel bij valpreventie onder ouderen, bij stress-reductie, tegen pijn van artritis en tegen slaapproblemen.
In een publicatie van Harvard Medical School werden de talloze voordelen van Tai Chi voor de gezondheid wetenschappelijk uitgebreid uit de doeken gedaan. De onderzoekers analyseerden 33 eerdere studies met gegevens van 1.584 Chinese Tai Chi-beoefenaars tussen 50 en 70 jaar. Volgens de studies bevordert Tai Chi onze spierkracht, flexibiliteit en fitheid. Omdat Tai Chi de spieren versterkt, worden gewrichten beter ondersteund en beschermd. Door een verbeterde flexibiliteit wordt de bloedcirculatie bevorderd, wat weer een helend vermogen creëert voor het hele lichaam. Door een betere conditie worden ook de functies van het hart en de longen versterkt. Omdat de oefeningen het evenwicht bevorderen en vallen voorkomen, is Tai Chi ook uitermate geschikt voor ouderen, zo luidde de conclusie. Tai Chi zou bovendien een effectief middel zijn in de strijd tegen osteoporose, hartziekten en chronische ademhalingsproblemen, zoals COPD. Tai Chi leidde in algemene zin tot veel minder pijn en stijfheid bij beoefenaars.

Depressie
Zestigplussers, zeker degenen die in verzorgingstehuizen leven, lopen zes keer meer kans op een depressie dan andere ouderen. De beste manier om te voorkomen dat ouderen depressief worden, is hen te introduceren in de wereld van Tai Chi, zo blijkt uit een Amerikaanse studie. Eén keer per week een reeks Tai Chi oefeningen kan een depressie verlichten, energieniveaus verhogen en zelfs het geheugen verbeteren. Uit twee onafhankelijkeonderzoeken uit Australië en Taiwan bleek dat diabetespatiënten die 12 weken een Tai Chi-bewegingsprogramma volgden hun immuunsysteem versterkten en hun bloedsuikerspiegel verlaagden. Bij intensief sporten stijgt de bloedsuikerspiegel juist.

Ouderen die depressief zijn, hebben veel baat bij het beoefenen van Tai Chi. ©Sharon-Anouk Brouns

 

Celvernieuwing en Parkinson
Uit een andere studie uit 2014 blijkt dat Tai Chi de groei van een deel van onze stamcellen, de zogenaamde CD34-cellen, stimuleert. Deze cellen zijn van invloed op een groot deel van onze lichaamsfuncties. De onderzoekers vergeleken drie groepen vrijwilligers jonger dan 25 jaar gedurende de periode van een jaar. De ene groep beoefende Tai Chi, de andere groep wandelde intensief en de laatste groep deed niets. “We gebruikten jonge mensen omdat zij een betere celvernieuwing hebben. Ook wilden we niet dat de resultaten zouden worden beïnvloed door ziekten en medicijnengebruik,” aldus dr. Shinn-Zong Lin van het China Medical University Hospital in Taiwan.
De onderzoekers ontdekten dat patiënten met een milde vorm van Parkinson of fibromyalgie baat hebben bij het beoefenen van Tai Chi. Bovendien bleek dat Tai Chi ook bevorderlijk was voor het evenwichtsgevoel en de bloeddruk. Ook leidde Tai Chi tot het verminderen van stress. In een reactie op de resultaten liet dr. Paul R. Sanberg van de universiteit van Zuid-Florida weten: “Deze studie is de eerste stap in het wetenschappelijk onderzoek naar de positieve effecten van Tai Chi.

De komst van de revolver
Het lijkt er op dat ook het Westen stilaan overtuigd raakt van de gezondheidsvoordelen van Tai Chi. Dat is ook de ervaring van Kris Van Kapellen. Hij beoefent al 26 jaar Tai Chi en geeft sinds 2005 Tai Chi-lessen via zijn Tai Chi-school Rust in Beweging. “Ik ben er zelf heel jong aan begonnen. Omdat ik ADHD heb, leerde ik via Tai Chi om mijn energie te kanaliseren, wat mijn gezondheid ten goede is gekomen.” Vanaf 1989 trok hij twee jaar naar China, waar hij zich verdiepte in Tai Chi, Chinese Geneeskunde en de Chinese taal. “Daar leerde ik dat je met 100 gram kracht 1.000 kilo kunt verslaan. Je zou kunnen zeggen dat Tai Chi eigenlijk de krijgskunst van de luieriken is. Je gebruikt de kracht van je tegenstander namelijk om hem te verslaan en verspilt hierdoor geen energie.” Dat Tai Chi aanvankelijk een krijgskunst was om andere clans te verslaan, veranderde door de komst van de revolver. “De revolver verving Tai Chi als ultieme instrument om de tegenstander te vloeren. Tai Chi is toen wel blijven bestaan, maar diende stilaan steeds meer als manier om jezelf gezonder te maken, om tot je centrum te komen.”

Cadeau
En de gezondheidsvoordelen ziet Kris Van Kapellen met eigen ogen vanop de eerste rij. “Het is als Tai Chi leraar een cadeau om te zien hoe mensen dankzij Tai Chi leren bewegen zonder pijn. Omdat je traag beweegt, heb je tijd om te voelen. Je wordt uitgenodigd om te bewegen binnen  je grenzen, binnen je comfortzone. Vaak is dat een sleutelmoment, omdat mensen al jaren in een vicieuze cirkel zitten van in een kramp schieten als ze bewegen en het pijn doet, waardoor ze nog minder bewegen. Met Tai Chi kun je dat doorbreken.”
Kris Van Kapellen die zelf een variant van Tai Chi onderwijst gericht op mensen die last hebben van reuma en artrose benadrukt dat Tai Chi veel meer met het lichaam doet dan je op het eerste oog zou vermoeden. “Er wordt wel eens met Tai Chi gelachen, zo van: “Zo traag bewegen… dat is toch geen sport.’ De bewegingen hebben zo’n effect op je hart- en longfunctie dat je wel degelijk aan het sporten bent tijdens de uitoefening.”
In het Oosten is de overtuiging van het nut van Tai Chi er al lang. Zo wees eerder onderzoek in 2012 al uit dat Tai Chi ook een boost geeft aan ons geheugen. Onderzoekers ontdekten dat oudere Chinezen – die minstens 3 keer in de week Tai Chi beoefenden gedurende een periode van acht maanden – veel beter scoorden op geheugentesten dan ouderen die geen Tai Chi beoefenden. Een belangrijke Tai Chi leraar zei dan ook ooit: “De belangrijkste reden om Tai Chi te beoefenen is dat wanneer je eindelijk zo ver bent dat je het leven begrijpt, je ook gezond genoeg bent om er van te genieten.”

Praktisch
Zelf hebben wij ervaring met Tai Chi voor reuma- en artrose-patiënten, een variant van Tai Chi die werd ontwikkeld door dr. Paul Lam uit Australië. Wij beoefenden deze vorm onder leiding van Kris Van Kapellen van Rust in Beweging, waarvan de cursisten vandaag samenkomen in het park bij Fort4 in Mortsel ter ere van Wereld Tai Chi en Qigong Dag. Toegang is gratis. Op de website van Rust in Beweging vind je allerlei informatie over de talloze gezondheidsvoordelen van Tai Chi.