In het artikel ‘Wasi ondrosei’- ‘Het gebruik van vaginale stoombaden in Suriname’ uit het magazine OSO, ‘Tijdschrift voor Surinamistiek en het Caraïbisch gebied’ lezen we dat er in Suriname een eeuwenoude methode bestaat die de vagina strak trekt na de bevalling, tenminste dat is de overtuiging van de vrouwen die de traditie vandaag de dag nog altijd in ere houden. 

Als de journalist van het bewuste artikel even ‘vagina strak trekken’ had ingetikt op Google was hij of zij met één muisklik terecht gekomen op een boeiend en interessant artikel uit 2008 over ‘het traditionele en op kruiden gebaseerde strak trekken van de vagina in Suriname.’ In het artikel ‘Wasi ondrosei’- ‘Het gebruik van vaginale stoombaden in Suriname’ uit het magazine OSO, ‘Tijdschrift voor Surinamistiek en het Caraïbisch gebied’ lezen we dat er in Suriname een eeuwenoude methode bestaat die de vagina strak trekt na de bevalling, tenminste dat is de overtuiging van de vrouwen die de traditie vandaag de dag nog altijd in ere houden. De VPRO maakte er in 1999 zelfs een documentaire over toen de Surinaamse kruidenmengsels ook in Nederland opdoken, waar een grote Surinaamse gemeenschap leeft en waar alleen in de Randstad al veertien Surinaamse winkels stoombadkruiden verkopen. Bij de helft daarvan zijn stoombaden zelfs de belangrijkste reden waarom klanten de winkel bezoeken.

Schaamteloos fris en ongelofelijk strak
Niet zo vreemd als je bedenkt dat er in het Zuid-Amerikaanse land maar liefst 105 plantensoorten gekend zijn, die al sinds mensenheugenis worden gebruikt voor het strak trekken en verzorgen van ‘gemartelde gebieden’ na de bevalling. Vooral Afro-Surinaamse vrouwen gebruiken de kruiden om alles weer mooi in de plooi te krijgen. Maar ook oudere Surinaamse vrouwen gebruikten eeuwen geleden al kruidenstoombaden om de spieren van hun vagina samen te laten trekken en zo maagdelijkheid te simuleren. Ook had de journalist, na die ene een google-klik, wellicht ontdekt dat deze Surinaamse kruidenmengsels vandaag de dag gewoon te koop zijn in Nederland onder de naam Daily Use – Schaamteloos Fris bij twee in Nederland wonende Surinaamse zussen. Na overmaking van 12,50 euro heb je de stoombadkruiden binnen twee weken thuis. Dat lijkt ons voor geïnteresseerde vrouwelijke lezers die net zijn bevallen toch iets nuttiger en interessanter dan een methode die ‘misschien,’ en ‘eventueel ooit’ in ons land zal worden aangeboden. Uit het onderzoek van Apache blijkt namelijk ook dat de firma in kwestie niet eens beschikt over de goedkeuring van de Amerikaanse Food and Drugs Administration (FDA), dus kan er geen sprake zijn van ‘een Europese goedkeuring.’

Pruim
Terug naar de Surinaamse vrouwen en hun methodes om na de bevalling extra zorg en aandacht te besteden aan hun intieme delen. De kruiden doe namelijk meer dan de boel weer strak trekken, ze dienen ook om ‘het genotstunneltje op te frissen’ en ‘de boel na een hevige liefdesnacht eens goed te reinigen.’ Dat de wat oudere en iets meer ‘verslapte’ dames ‘de boel even strak willen trekken’ beneden, werd meer dan een eeuw geleden al gedocumenteerd. In 1897 noteerde ene Édouard Heckel in zijn catalogus van ‘medicinale en giftige planten’ namelijk al het opvallende gebruik van de struik chrysobalanus icaco in Frans Guiana, een buurland van Suriname. De chrysobalanus icaco is in Suriname vandaag de dag beter gekend als pruim – vaak zijn de planten en struiken genoemd naar het effect wat ze hebben – ‘waarvan het sap van de wortels en bladeren door veel oudere vrouwen werd gebruikt om de spieren van hun vagina aan te spannen en zo de vagina van een jonge maagd na te bootsen.’ Maar ook vandaag de dag zijn vaginale stoombaden, of fayawatra, nog zeer populair onder Afro-Surinaamse vrouwen, met name onder de Marrons die nog altijd in het ‘binnenland ‘leven. De vrouwelijke Marrons gebruiken zelfs veel verschillende soorten planten voor hun dagelijkse stoombaden. De planten dienen, behalve het strak trekken en droog maken van de vagina, namelijk ook om de baarmoeder te reinigen na de menstruatie, een zwangerschap, geslachtgemeenschap, een miskraam of abortus. Maar niet alleen in ‘de binnenlanden’ wordt er gestoomd, want stoombadkruiden vormen vandaag de dag ook een belangrijk onderdeel van de nationale- en internationale handel in medicinale planten uit Suriname. Zo zijn zakjes met speciale kruidenmengsels – zoals al eerder vermeld – gewoon te koop in Nederland.

Wasi Ondreisi
Dat de kruidenstoombaden nog altijd tot de Surinaamse cultuur behoren, bewijst het groot aantal uitdrukkingen dat nog altijd voor een vaginaal stoombad wordt gebruikt en die vaak per regio verschillen: wasi ondrosei, faya watra, uma wasi en was’ puntje in Sranantongo, wasi faya wataa in Auca en ketee patu uwii in Saramacca. Onderzoek en minutieus veldwerk leverde ook veel bruikbare gegevens op over de kruiden en hun toepassingen. Niet minder dan 177 verschillende plantensoorten werden genoemd als ingrediënt voor een vaginaal stoombad, waarvan 105 die de vagina strakker zouden maken. Op de medicinale plantenmarkten in Paramaribo werden in 2006 maar liefst 76 verschillende stoombadkruiden aangetroffen. Dagelijks ligt er meer dan tweeduizend kilo aan stoombadkruiden in de marktkramen. Dat is bijna veertig procent van de totale dagelijkse hoeveelheid te koop aangeboden medicinale planten. Hoe vrouwen stomen kan licht verschillen per regio, maar eigenlijk komt het steeds op hetzelfde neer. Traditioneel zoekt de vrouw voor het prepareren van een stoombad de juiste takken met bladeren en stukken bast bij elkaar en hakt ze deze in stukken. Het materiaal wordt daarna in een gietijzeren pot of zinken emmer met water in het vuur gezet en vervolgens aan de kook gebracht. Het stoombad zelf vindt plaats in de badkamer, in het binnenland vaak een hut met een dak van bladeren achter het huis. Het stoombad kan met één plantensoort worden bereid, maar meestal gebruiken de vrouwen verschillende soorten kruiden tegelijk. Soms gieten ze het kokend water in een plastic emmer, tobbe of emaillen po die ze eerst vullen met met verse of gedroogde bladeren. De vrouw legt dan een plank over de tobbe of gaat op de po of emmer zitten met gespreide benen om de stoom de kans te geven haar vagina binnen te dringen. Vaak bedekt ze haar schoot met een handdoek. Een stoombad duurt vijf à tien minuten. Wanneer het water wat afgekoeld, wassen de vrouwen hun geslachtsdelen met het hete afkooksel.

Ochtend- en avondbadje
De meeste Marron-vrouwen nemen ‘s morgens direct na het opstaan en ‘s avonds vlak voor het slapengaan een stoombad. In de meer welgestelde huishoudens worden ook wel kant-en-klare zakjes met kruiden geweekt in een plastic bidet met heet water dat onder de wc-bril wordt geplaatst. De meeste stoombadplanten groeien in het wild, maar in Marron-dorpen worden ze actief aangeplant. Zo hoeven de vrouwen ‘s ochtends niet meer eerst het bos in om de bladeren te verzamelen. Naast vrijwel elk huis staan exemplaren van de bomen andoya, yarakopi en pinya die door veelvuldig snoeien de gedaante van een struik hebben gekregen. De lokale namen van de stoombadplanten zijn erg handig, omdat ze zoals gezegd al van oudsher aangeven waarvoor ze bedoeld zijn. Het strak maken van de vagina wordt toegedicht aan soorten als broko pipi, ofwel ‘gebroken penis,’ paranamklem, wordt vooral in de regio Paranam gebruikt en ook piki a bonbon, letterlijk: ‘de vagina is klein’ laat zich makkelijk raden.

Vroegere figuur terug
Bijna alle Marron-vrouwen, maar ook veel Afro-Surinaamse, Javaanse, Hindoestaanse, Indiaanse en zelfs Chinese moeders in Suriname, nemen nog altijd direct na de bevalling een zitbad met de populairste ingrediënten: manja-bladeren, blad en wortelstok van de grotemasusa en bladeren van yarakopi. Deze traditie, die nog altijd van moeder op dochter wordt overgeleverd, wordt gezien als een essentieel onderdeel van de kraamperiode en kan tot enkele weken duren. Het hete bad dient om de resterende bloedresten te verwijderen en de baarmoeder te laten samentrekken, zodat deze weer dezelfde positie inneemt van vóór de zwangerschap. Vieze geurtjes worden er ook mee voorkomen en de kersverse moeder krijgt snel haar vroegere figuur terug. Vrouwen in Paramaribo zeggen de stoombaden tot twee maanden na de bevalling te gebruiken, anderen vinden dat acht dagen volstaan. Maar de Marron-moeders blijven de baden zelfs nog langer gebruiken, maar veranderen de samenstelling zodra ze weer seksueel actief worden. In de periode na de bevalling en na de menstruatie worden trouwens ook veel bita’s gedronken, bittere afkooksels van kruiden waarvan gezegd wordt dat ze de baarmoeder schoonmaken en het bloed zuiveren. Onderzoekers menen dat het losweken van vastzittende placentadelen, door middel van stoom en kruiden, een betere oplossing voor een pas bevallen moeder lijkt dan afzien van een behandeling, bij afwezigheid van medische zorg in het binnenland, of een lange en vermoeiende reis naar de stad voor een curettage-behandeling.

Hem vastgrijpen en nooit meer loslaten
Omdat de geur van vaginale afscheiding als afstotelijk wordt beschouwd, voegen vrouwen vaak aromatische bladeren toe aan hun stoombaden, zoals yarakopi en pêpë uwíi, ofwel peperblad. Van een aantal lianen met scherpe haken of plakkerige ranken wordt gezegd dat ze ‘een man vastgrijpen en nooit meer loslaten.’De blaadjes van mimosa pudica, die direct dichtvouwen wanneer ze worden aangeraakt, voegt men dan weer toe om een gesloten, maagdelijke vagina te verkrijgen. Surinaamse vrouwen experimenteren ook nog voortdurend met ‘nieuwe’ soorten voor hun stoombaden. Een voorbeeld is melaleuca cayaputi, een Australische boom, verwant aan de Eucalyptus, die ooit door de nonnen in Frans Guiana werd geïntroduceerd voor het produceren van medicinale cayaputi-olie. De boom heeft inmiddels ook Suriname bereikt en vormt nu dichte bosjes in de stad Albina. De bladeren staan bekend als Albina uma, en refereren aan de Vicks-geur van de dames uit deze regio. Volgens deze vrouwen geven deze blaadjes een schoon gevoel en een frisse geur. De enige Albina uma-boom in de hoofdstad Paramaribo is door veelvuldig snoeien trouwens vrijwel altijd bladerloos. Het hoeft niet altijd een Vicks-geur te zijn die belangrijk is, want sommige planten zijn in trek vanwege het zeepachtig schuim dat ze produceren bij het fijnwrijven van de kruiden, zoals ingi sopo, indianenzeep, en sópu uwíi, zeepblad. Andere kruidensoorten beloven dan weer een spannend seksleven, zoals musude baasa, ‘omhelzing in de vroege ochtend,’ a suku trobi, ‘zij zoekt problemen,’ en wolo tá píki a gaidé básu, ‘echtpaar maakt lawaai onder de klamboe.’ Prachtige namen als je het ons vraagt. Toch klagen oudere Marrons dat door het toenemend gebruik van populaire ‘commerciële’ namen, de oorspronkelijke namen van de stoombadkruiden steeds vaker in de vergetelheid raken. Hoewel de Aucaanse muziekgroep Masanga 2000 zelfs een liedje heeft gemaakt over de Paranamklem.

Bron: de informatie in dit artikel is afkomstig uit het artikel ‘Het gebruik van vaginale stoombaden in Suriname’ uit het OSO Tijdschrift voor Surinamistiek en het Caraïbisch gebied 2008, van Tinde van Andel, Sanne de Korte, Daphne Koopmans, Joelaika Behari-Ramdas & Sofie Ruysschaert. Verder bedanken wij Nelly Brouwn voor haar hulp.

Daily Use – Schaamteloos Fris
Een van de commerciële namen waar de oudere Marrons ongetwijfeld op doelen is Daily-Use, Schaamteloos Fris, een verzorgingsproduct voor vrouwen dat gebaseerd is op de traditionele vaginale kruidenstoombaden in Suriname en in Nederland door de twee Surinaams-Nederlandse zussen Florine en Gladys Waterberg wordt verkocht. Dat gebeurt via de gelijknamige website Daily Use. Volgens de gegevens op de website worden Surinaamse meisjes traditioneel op hun dertiende jaar ingewijd in het reinigen van hun intiemste lichaamsdeel door een oudere zus of tante. ‘Het stoombadritueel kent geen leeftijd: jong en oud gebruiken het. Al eeuwen lang wordt de kennis van generatie op generatie overgedragen,’ aldus Daily Use. ?Op Daily Use wordt uitgelegd dat de vrouwen langs de verschillende rivieren in het binnenland van Suriname dagelijks kruiden gebruiken voor het verzorgen van hun vagina. “Hier is kennis van kruiden en het gebruik ervan onderdeel van de algemene ontwikkeling van de vrouw, zoals de verschillende soorten kruiden die elk een ander effect hebben. Bij de rivier wisselden de vrouwen hun ervaringen en kennis uit.” En ook Daily Use noemt enkele lokale namen van de kruiden. “Zo kregen kruiden prikkelende namen als djemé, ‘kreunen’ en Para-klem (een afkorting van de eerder genoemde Paranam-klem uit Paranam.) Weg met muffe geurtjes Volgens de twee Surinaamse zussen verdrijven hun kruidenmengsels muffe geurtjes na de menstruatie én na geslachtsgemeenschap. “Maar het gebruik van de kruiden voorkomt bij dagelijks gebruik ook allerlei ongemakken, zoals jeuk en irritaties. Daarnaast zorgen de kruiden ervoor dat de spieren en de huid rondom de vagina strakker worden. Daily-Use is dan ook uitermate geschikt voor gebruik na de bevalling.”?Het reinigen duurt in totaal niet langer dan 15 minuten, beloven Florine en Gladys Waterberg. “Breng eerst een liter water aan de kook en doe dan een zakje Daily-Use in een bidet en giet het gekookte water er over. Laat het mengsel minimaal vier minuten trekken, waarna je gedurende vijf minuten met gespreide benen op een bidet gaat zitten en de stoom zijn werk laat doen.” De bidets zijn overigens, net als de kruidenzakjes, via de webshop van Daily Use te bestellen. ‘Als de stoom te heet is,’ zo waarschuwt Daily Use nog, ‘kun je gewoon wat koud water toevoegen. Voeg ook na het stomen gewoon wat koud water toe en was je vagina nog eens met het kruidenwater. Je vagina voelt weer fris en schoon aan, schaamteloos fris.’ ??

Daily Use – Schaamteloos Fris